Jedyny Rafael w Polsce. Niezwykły szkic włoskiego mistrza można oglądać w Warszawie
Nie jest tak sławny jak "Szkoła Ateńska" ani tak rozpoznawalny jak "Madonna Sykstyńska", ale dla polskich muzealników ma znaczenie wyjątkowe. "Postać żołnierza w zbroi all'antica" Rafaela to obecnie jedyne dzieło wielkiego mistrza renesansu znajdujące się w Polsce. Od niedawna można je oglądać w Zamku Królewskim w Warszawie.
To nie obraz pełen barw i rozbudowanej symboliki, lecz niewielki szkic wykonany piórem i tuszem. Właśnie w tej pozornej prostocie kryje się jednak jego niezwykła wartość. Historycy sztuki podkreślają, że rysunek pozwala zajrzeć do warsztatu jednego z najwybitniejszych artystów w dziejach Europy.
Wojownik z czasów starożytnego Rzymu
Na rysunku widzimy młodego mężczyznę przedstawionego z profilu. Ubrany jest w antykizującą zbroję, a przez ramię przewieszony ma płaszcz odsłaniający lewą rękę. W prawej dłoni trzyma miecz, pod ramieniem dostrzec można okrągłą tarczę.
Postać nie została pokazana w trakcie walki. Wojownik sprawia raczej wrażenie człowieka odpoczywającego po bitwie lub pogrążonego w zadumie. Szczególną uwagę zwracają śmiałe skróty perspektywiczne, zwłaszcza w partii nóg i stóp. To właśnie one świadczą o niezwykłym kunszcie młodego Rafaela.
Badacze od lat zastanawiają się, kogo przedstawia tajemniczy żołnierz. Jedna z hipotez wskazuje na Gajusza Mucjusza Scewolę – legendarnego rzymskiego bohatera, który według przekazów dobrowolnie włożył rękę do ognia, by udowodnić swoją odwagę. Inni historycy sztuki sugerują, że inspiracją dla artysty mógł być antyczny posąg Marsa znajdujący się niegdyś na Kapitolu.
Rafael w przełomowym momencie kariery
Rysunek powstał około 1506–1509 roku, gdy Rafael znajdował się w jednym z najważniejszych momentów swojej kariery. Podróżował wtedy między Florencją a Rzymem, poznając dzieła największych mistrzów włoskiego renesansu.
To właśnie w tym okresie jego styl zaczął się wyraźnie zmieniać. Artysta coraz częściej sięgał po pióro i papier, tworząc szybkie szkice oraz studia postaci. "Postać żołnierza w zbroi all'antica" jest przykładem takiej swobodnej pracy, w której liczyła się przede wszystkim energia kreski i uchwycenie formy.
Choć dziś uznawana jest za dzieło niezwykle cenne, przez długi czas pozostawała na marginesie zainteresowania kolekcjonerów. W XIX wieku należała do włoskiego kolekcjonera Giuseppe Vallardiego. Później jej losy na wiele lat znikają z pola widzenia historyków.
Od londyńskiego rynku sztuki do Warszawy
Dopiero w XXI wieku rysunek ponownie pojawił się na rynku antykwarycznym. W 2019 roku został sprzedany na aukcji Sotheby's w Nowym Jorku prywatnemu kolekcjonerowi. Przełom nastąpił pod koniec 2023 roku. Wówczas dzieło trafiło na sprzedaż w Wielkiej Brytanii, a okazję wykorzystał Zamek Królewski w Warszawie.
Dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego rysunek został zakupiony i sprowadzony do Polski. Publicznie zaprezentowano go po raz pierwszy 11 marca 2024 roku. Wydarzenie wzbudziło ogromne zainteresowanie, ponieważ po utracie podczas II wojny światowej słynnego "Portretu młodzieńca" Polska przez dziesięciolecia nie posiadała żadnego dzieła Rafaela w swoich zbiorach. Dziś "Postać żołnierza w zbroi all'antica" jest nie tylko jednym z najcenniejszych obiektów w kolekcji Zamku Królewskiego, ale również jedyną pracą Rafaela, którą można oglądać w Polsce.
Źródła dla dociekliwych:
