Budynek przy Królikarni 14 znajduje się w Gminnej Ewidencji Zabytków Gdańska. Wpisany jest tam jako "dom", podobnie jak kilka innych kamienic stojących przy tej ulicy. Prace mają więc być prowadzone w historycznym otoczeniu i na obszarze objętym ochroną konserwatorską.
Dzisiejsza Królikarnia na początku XX wieku nosiła nazwę Kolkowgasse. Jej historia w obecnym kształcie wiąże się z przemysłową przeszłością Dolnego Miasta. Około 1900 roku upadła działająca przy dzisiejszej Łąkowej fabryka Steimmigów. Jej teren podzielono na działki budowlane, wytyczając nowe ulice, w tym Kolkowgasse, dzisiejszą Królikarnię. Do około 1905 roku stanęły tam domy czynszowe przeznaczone przede wszystkim dla robotników pobliskich zakładów wojskowych.
Nie mamy jeszcze pewnego dokumentu pozwalającego przypisać kamienicy pod numerem 14 konkretny rok budowy. Wiadomo natomiast, że przed I wojną światową była już zamieszkana. W księdze adresowej z 1914 roku pod adresem Kolkowgasse 14 odnotowany został Franz Weiß, z zawodu stolarz. Informację tę przytacza baza genealogiczna wykorzystująca dawne gdańskie księgi adresowe.
Jeszcze ciekawiej wyglądała sąsiednia posesja.
Pod numerem Kolkowgasse 15 funkcjonowała Danziger Brotfabrik, duża mechaniczna piekarnia. Według Gedanopedii przedsiębiorca Simon Anker wraz z Erichem Karkutschem wybudował tam dużą piekarnię w 1904 roku. Zakład pojawia się również w reklamach publikowanych w gdańskiej prasie.
W zachowanych numerach "Volkswacht" z 1914 roku regularnie reklamowano pieczywo Danziger Brotfabrik. W ogłoszeniach podawano adres Kolkowgasse 15, telefon 380 oraz całą sieć własnych punktów sprzedaży w różnych częściach Gdańska i okolicy. Reklama zachwalała pieczywo zakładu jako smaczne i dobre jakościowo, a klientów informowano, że każdy bochenek oznaczony jest stemplem piekarni.
Historia zakładu gwałtownie zmieniła się podczas I wojny światowej. W marcu 1915 roku prasa informowała, że Danziger Brotfabrik sprzedała rozległą nieruchomość na Dolnym Mieście przy Kolkowgasse władzom wojskowym i likwidowała tam działalność. Informacja była na tyle istotna, że zaznaczono nawet, iż zakładu nie należy mylić z inną gdańską piekarnią Germania-Brotfabrik.
Kilka lat wcześniej ulica dopiero nabierała swojego miejskiego charakteru. Nazwę Kolkowgasse nosiła od 1906 roku. Upamiętniała Valentina Leopolda Hermanna von Kolkowa, gdańskiego kupca i opiekuna ubogich. Po wojnie ulicę nazwano Zamenhofa, a od 1960 roku funkcjonuje jako Królikarnia.
Dzisiejszy remont kamienicy nr 14 jest więc pretekstem do przypomnienia fragmentu historii dzielnicy, która jeszcze na przełomie XIX i XX wieku była silnie związana z przemysłem. Obok domów robotniczych działały fabryki, piekarnie i inne zakłady, a kilka lat później I wojna światowa zaczęła zmieniać ich właścicieli i przeznaczenie.
Bibliografia i źródła
- Biuletyn Zamówień Publicznych – remont kamienicy przy Królikarni 14, ogłoszenie 2026/BZP 00372447/01.
- Gedanopedia, "Dolne Miasto" – historia parcelacji terenów po fabryce Steimmigów, powstania Kolkowgasse i zabudowy robotniczej. Gedanopedia – Dolne Miasto
- Gedanopedia, Simon Anker – informacje o piekarni przy Kolkowgasse 15. Gedanopedia – Simon Anker
- "Volkswacht", 1914, nr 15 – reklama Danziger Brotfabrik, Kolkowgasse 15.
- Prasa z marca 1915 roku – informacja o sprzedaży nieruchomości Danziger Brotfabrik przy Kolkowgasse władzom wojskowym. Skan w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej
- Danzig.de – dane z ksiąg adresowych Gdańska – Franz Weiß, stolarz, Kolkowgasse 14 w 1914 roku. Wpis z danymi z ksiąg adresowych
