14 sierpnia 2026 roku przypada 105. rocznica urodzin Julii Hartwig – jednej z najważniejszych polskich poetek XX i początku XXI wieku.
Tego dnia Ośrodek "Brama Grodzka – Teatr NN" ponownie zaprosi mieszkańców i turystów na spacer po miejscach związanych z poetką i jej rodziną. Początek zaplanowano na godz. 17.00 w Zaułku Hartwigów przy ul. Kowalskiej.
To dobre miejsce, by zacząć opowieść o Julii Hartwig. W tej części Lublina jej nazwisko funkcjonuje dziś nie tylko jako część historii miasta. Jest dosłownie wpisane w jego przestrzeń.
Przy Kowalskiej 3 znajduje się także wiersz Julii Hartwig "Koleżanki". Utwór nabiera tutaj szczególnego znaczenia, bo poetka wraca w nim do własnej młodości i świata, który znała przed wojną.
Dorastała w Lublinie
Julia Hartwig urodziła się 14 sierpnia 1921 roku w Lublinie. Była najmłodszym dzieckiem Ludwika Hartwiga i Marii z domu Biriukow. Rodzina wcześniej mieszkała w Rosji. Ojciec Julii prowadził w Moskwie zakład fotograficzny, a po przeniesieniu się do Polski kontynuował działalność w Lublinie.
Fotografia na trwałe zapisała się w historii Hartwigów. Starszy brat Julii, Edward Hartwig, został później jednym z najbardziej znanych polskich fotografików.
Julia wybrała literaturę.
Uczyła się w Gimnazjum im. Unii Lubelskiej. Wśród uczennic tej szkoły znajdowały się także przyszłe pisarki Anna Kamieńska i Anna Langfus.
Hartwig zaczęła pisać jeszcze jako nastolatka. Pierwsze utwory publikowała w prasie szkolnej, a przed wojną zetknęła się z lubelskim środowiskiem literackim. Jedną z najważniejszych postaci, które wtedy poznała, był Józef Czechowicz.
Autor "Poematu o mieście Lublinie" czytał i oceniał jedne z pierwszych prób poetyckich młodej Hartwig. Z perspektywy czasu spotkanie dwóch poetów tak mocno związanych z Lublinem nabrało niemal symbolicznego znaczenia.
Wojna zmieniła jej życie
W 1939 roku Julia Hartwig zdała maturę. Kilka miesięcy później wybuchła II wojna światowa. Podczas okupacji zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Była łączniczką Armii Krajowej, a jednocześnie studiowała polonistykę i romanistykę na tajnym Uniwersytecie Warszawskim.
Po wojnie studiowała także na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, a następnie na Uniwersytecie Warszawskim. Dalsza droga zaprowadziła ją do Paryża i Stanów Zjednoczonych. Została poetką, eseistką i jedną z najważniejszych polskich tłumaczek literatury francuskiej i amerykańskiej.
Przekładała m.in. Guillaume'a Apollinaire'a, Blaise'a Cendrarsa i Maxa Jacoba. Wraz z mężem Arturem Międzyrzeckim zajmowała się również popularyzowaniem w Polsce poezji amerykańskiej.
Jej pierwszy tom poetycki "Pożegnania" ukazał się w 1956 roku.
Lublin nie zniknął z jej twórczości
Choć dorosłe życie Hartwig związane było przede wszystkim z Warszawą, Lublin pozostał jednym z najważniejszych miast jej pamięci. W relacjach nagranych przez Ośrodek "Brama Grodzka – Teatr NN" poetka wracała do przedwojennego miasta.
Wspominała Stare Miasto, Krakowskie Przedmieście, Ogród Saski, Bibliotekę Łopacińskiego, targ przy ul. Świętoduskiej, teatr i nieistniejącą już dzielnicę żydowską.
Opowiadała również o rodzinie Hartwigów, zakładach fotograficznych, swoim bracie Edwardzie, Józefie Czechowiczu oraz ludziach tworzących przedwojenne środowisko kulturalne miasta.
Lublin powracał też bezpośrednio w jej poezji.
Jednym z takich utworów są właśnie "Koleżanki", które dziś można przeczytać na kamienicy przy ul. Kowalskiej 3. Dzięki temu pamięć o poetce nie ogranicza się w Lublinie do tablic pamiątkowych czy informacji w przewodnikach. Fragment jej twórczości stał się częścią ulicy i miejsca, przez które codziennie przechodzą mieszkańcy oraz turyści.
W Lublinie ma swój zaułek
Szczególnym miejscem jest Zaułek Hartwigów. Jego nazwa przypomina nie tylko Julię, ale całą rodzinę, która pozostawiła ważny ślad w historii kulturalnej Lublina.
Z jednej strony jest Julia Hartwig i literatura. Z drugiej – Ludwik i Edward Hartwigowie oraz fotografia. Właśnie tutaj rozpoczynają się organizowane przez Ośrodek "Brama Grodzka – Teatr NN" spacery poświęcone poetce.
Sama kiedyś przeszła tę trasę
Dzisiejsza tradycja ma ciekawy początek. W 2006 roku trasę prowadzącą przez miejsca związane ze swoim życiem przeszła sama Julia Hartwig. Później pomysł został podjęty przez Ośrodek "Brama Grodzka – Teatr NN". Od 2017 roku spacery organizowane są cyklicznie w rocznicę urodzin poetki.
Uczestnicy poznają nie tylko jej biografię, ale również Lublin, który Hartwig pamiętała z dzieciństwa i młodości. Pojawiają się miejsca związane ze szkołą, rodziną, zakładami fotograficznymi Hartwigów i przedwojennym środowiskiem artystycznym miasta.
W tym sensie jest to spacer nie tylko śladami jednej poetki, ale także po świecie przedwojennego Lublina, który zachował się w jej wspomnieniach i utworach.
14 sierpnia znów przejdą jej śladami
Kolejny spacer odbędzie się 14 sierpnia 2026 roku, dokładnie w 105. rocznicę urodzin Julii Hartwig. Początek zaplanowano na godz. 17.00 w Zaułku Hartwigów przy ul. Kowalskiej, u podnóża schodów.
Organizatorem wydarzenia jest Ośrodek "Brama Grodzka – Teatr NN".
Julia Hartwig zmarła 13 lipca 2017 roku w Stanach Zjednoczonych. Miała 95 lat. W 2009 roku została Honorową Obywatelką Miasta Lublin.
Dzisiaj jej obecność w rodzinnym mieście można odnaleźć na kilka sposobów. Jest Zaułek Hartwigów. Jest wiersz "Koleżanki" przy Kowalskiej 3. Są nagrane wspomnienia o przedwojennym Lublinie. I jest spacer, który każdego roku w dniu jej urodzin prowadzi przez miejsca związane z jej życiem. Ponad sto lat po narodzinach poetki Lublin nadal można czytać poprzez jej biografię i wiersze.
Źródła
Ośrodek "Brama Grodzka – Teatr NN" – spacer śladami Julii Hartwig, 14 sierpnia 2026
Ośrodek "Brama Grodzka – Teatr NN" – Julia Hartwig, biogram i relacje historii mówionej
Miasto Lublin – Julia Hartwig, Honorowa Obywatelka Miasta Lublin
Biblioteka Narodowa – 100. rocznica urodzin Julii Hartwig
