Zofia Stryjeńska, z domu Lubańska, urodziła się 13 maja 1891 roku w Krakowie. Już od najmłodszych lat interesowała się rysunkiem i malarstwem. Rozwijała swoje umiejętności w szkole prowadzonej przez Marię Niedzielską, jednej z najważniejszych krakowskich nauczycielek sztuki początku XX wieku.
W czasach, gdy kobiety miały ograniczony dostęp do edukacji artystycznej, młoda malarka szukała możliwości dalszego rozwoju. Z tego okresu pochodzi jeden z najbardziej znanych epizodów jej biografii. W 1911 roku wyjechała do Monachium, gdzie przez pewien czas studiowała pod przybranym męskim nazwiskiem. Wydarzenie to często przywoływane jest jako symbol determinacji artystki oraz przeszkód, z jakimi musiały mierzyć się kobiety pragnące zdobyć wykształcenie artystyczne.
Po powrocie do kraju stopniowo budowała swoją pozycję w środowisku artystycznym. Przełom nastąpił po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Stryjeńska należała do pokolenia twórców poszukujących nowoczesnego języka sztuki, który jednocześnie odwoływałby się do rodzimej tradycji.
W jej pracach szczególne miejsce zajmowały motywy ludowe. Artystka sięgała po inspiracje zaczerpnięte z kultury Podhala, sztuki ludowej oraz dawnych wierzeń słowiańskich. Tworzyła obrazy, ilustracje, plakaty, projekty dekoracyjne i scenografie. Jej dzieła wyróżniały się dekoracyjnością, wyrazistą kolorystyką i charakterystycznym rytmem kompozycji.
Największy międzynarodowy sukces przyszedł w 1925 roku podczas Międzynarodowej Wystawy Sztuk Dekoracyjnych i Przemysłowych w Paryżu. Stryjeńska została tam uhonorowana kilkoma najwyższymi nagrodami, co uczyniło ją jedną z najbardziej cenionych polskich artystek swojej epoki. Jej twórczość zaczęła być prezentowana na wystawach w wielu europejskich miastach.
W okresie międzywojennym angażowała się także w liczne projekty związane ze sztuką użytkową. Przygotowywała ilustracje książkowe, projektowała dekoracje wnętrz oraz współpracowała z przedsiębiorstwami i instytucjami kulturalnymi. Uczestniczyła również w pracach nad wystrojem polskich transatlantyków "Batory" i "Piłsudski", które należały do symboli nowoczesnej II Rzeczypospolitej.
Jej dorobek obejmował znacznie więcej niż malarstwo sztalugowe. Stryjeńska należała do grona artystów, którzy starali się wprowadzać sztukę do codziennego życia. Dzięki temu jej projekty trafiały zarówno do galerii, jak i do przestrzeni publicznej, książek czy przedmiotów użytkowych.
Wojna i powojenne zmiany polityczne przerwały ten okres twórczej aktywności. Artystka znalazła się na emigracji i ostatecznie osiadła w Szwajcarii. Choć nadal tworzyła, nie odzyskała już pozycji, jaką cieszyła się w latach największej sławy.
Zmarła w 1976 roku w Genewie. W kolejnych dekadach jej twórczość była stopniowo odkrywana na nowo. Dziś historycy sztuki zaliczają Zofię Stryjeńską do najwybitniejszych polskich artystek XX wieku, a jej prace znajdują się w najważniejszych muzeach i kolekcjach.
Pozostawiła po sobie nie tylko imponujący dorobek artystyczny, ale także wyjątkową wizję polskości. W jej obrazach tradycja ludowa, historia i wyobraźnia połączyły się w styl, który do dziś pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych zjawisk w polskiej sztuce.
Źródła:
Piotr Łopuszański, Blask i nędza życia Zofii Stryjeńskiej [http://podkowianskimagazyn.pl/nr44/stryjenska.htm – dostęp styczeń 2018]
Stryjeńska z Lubańskich Zofia [http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/zofia-stryjenska-z-lubanskich – dostęp styczeń 2018]
