Jak chłopi z Czerniejowa stworzyli własną orkiestrę. Niezwykła historia z 1906 roku
W historii miejscowości położonych wokół Lublina nie brak inicjatyw, które dziś mogłyby uchodzić za wyjątkowo nowoczesne. Jedną z nich była orkiestra wiejska działająca w Czerniejowie na początku XX wieku. O jej działalności pisał w 1907 roku dziennik "Polak-Katolik", przedstawiając zespół nie tylko jako muzyczną ciekawostkę, ale także jako przykład społecznego zaangażowania i pracy u podstaw.
Początki orkiestry sięgały września 1906 roku. Głównym organizatorem przedsięwzięcia był Stanisław Chmielewski, rządca miejscowego folwarku. To właśnie dzięki jego determinacji i wsparciu udało się stworzyć warunki do działalności zespołu. Chmielewski zadbał o salę do prób, opał na zimowe miesiące, a także o mieszkanie i wyżywienie dla dyrygenta orkiestry. W realiach początku XX wieku, na wsi znajdującej się w granicach guberni lubelskiej, było to przedsięwzięcie wymagające dużego wysiłku organizacyjnego i finansowego.
Same instrumenty sprowadzono z lubelskiej firmy A. Wolny. Zakup okazał się możliwy dzięki systemowi spłat ratalnych, co pozwoliło mieszkańcom stworzyć pełnoprawny zespół muzyczny mimo ograniczonych środków. Dla wielu uczestników był to pierwszy kontakt z profesjonalnymi instrumentami i regularną edukacją muzyczną.
Kierownictwo nad orkiestrą objął profesor Adam Szlendak, ceniony muzyk i pedagog. Początkowo zainteresowanie było ogromne — na próby zgłosiło się ponad pięćdziesięciu chętnych. Z czasem jednak pozostała grupa najbardziej wytrwałych. Ostatecznie orkiestra liczyła 24 muzyków, którzy regularnie ćwiczyli i ponosili koszty własnej nauki. Każdy z nich opłacał miesięczną składkę wynoszącą rubla i pięćdziesiąt kopiejek. Dodatkowe dwadzieścia pięć kopiejek przeznaczano na utrzymanie lokalu, zakup nafty do lamp oraz naprawy instrumentów.
Zespół szybko zaczął zdobywać rozgłos poza samym Czerniejowem. Muzycy występowali podczas ważnych wydarzeń na Lubelszczyźnie. Brali udział w wystawie organizowanej w Lublinie i dawali koncerty w teatrze lubelskim. Pojawiali się również podczas uroczystości religijnych, między innymi przy poświęceniu kościoła w Zemborzycach, gdzie wykonywali kolędy i utwory kościelne. Orkiestra koncertowała także w Lubartowie, podczas wyścigów oraz zabaw organizowanych przez Polską Macierz Szkolną na Bronowicach.
Działalność takich zespołów miała jednak znaczenie znacznie szersze niż sama muzyka. W oczach ówczesnych społeczników orkiestry wiejskie pełniły rolę wychowawczą i integracyjną. Wierzono, że muzyka odciąga mieszkańców od karczm i pomaga budować więzi społeczne. Podkreślano, że zamiłowanie do śpiewu i gry "uszlachetnia duszę", a obecność orkiestry podczas nabożeństw czy lokalnych świąt podnosi rangę całej uroczystości.
Czerniejów nie był zresztą odosobnionym przypadkiem. Na początku XX wieku podobne orkiestry powstawały także w innych miejscowościach guberni lubelskiej — między innymi w Bychawie, Niedrzwicy, Konopnicy czy Wąwolnicy. Świadczy to o rosnącej potrzebie tworzenia lokalnych inicjatyw kulturalnych i społecznych, które dawały mieszkańcom wsi możliwość uczestniczenia w życiu artystycznym na poziomie wcześniej dostępnym głównie dla miast.
Źródło: "Polak-Katolik : najtańsze pismo codzienne", R. 2, 1907, nr 268.
