Wejście Armii Czerwonej do Radomska w styczniu 1945 w relacji towarzysza Burskiego
Styczeń 1945 roku przyniósł przełom także w Radomsku. Wycofujące się oddziały niemieckie opuszczały miasto, a od strony Pilicy zbliżała się Armia Czerwona wraz z formacjami Wojska Polskiego. Dla mieszkańców oznaczało to kres okupacji. Dla działaczy Polskiej Partii Robotniczej – moment, w którym można było zacząć wprowadzać nowy porządek polityczny.
Podziemie i przygotowania do przejęcia władzy
Wspomnienia opublikowane w 1948 roku na łamach "Głosu Ludu" przedstawiają działalność towarzysza Burskiego – sekretarza struktur partyjnych w okręgu Radomsko–Częstochowa. Jego rola nie ograniczała się do organizowania oddziałów zbrojnych. Kluczowe było tworzenie rad narodowych, które miały natychmiast objąć władzę administracyjną po ustąpieniu Niemców.
Już latem 1944 roku zaczęto powoływać pierwsze rady na poziomie gmin. Niedługo później utworzono także Wojewódzką Radę Narodową. Jej konspiracyjne posiedzenie odbyło się w leśniczówce we wsi Wygoda, pod osłoną oddziału Armii Ludowej im. gen. Bema. W relacji podkreślono udział przedstawicieli różnych środowisk politycznych – od PPR i PPS po Stronnictwo Ludowe – co miało świadczyć o szerokim poparciu dla nowych struktur.
Kontekst: w rzeczywistości tworzenie rad narodowych było elementem przygotowań do przejęcia władzy przez komunistów. Udział przedstawicieli innych ugrupowań nie zawsze wynikał z dobrowolnej współpracy – często decydowały o tym warunki wojenne, presja lub brak realnych alternatyw.
Konflikt w podziemiu
Relacja Burskiego opisuje również walki nie tylko z Niemcami, ale i napięcia pomiędzy różnymi formacjami podziemia. Szczególnie ostro przedstawiono Narodowe Siły Zbrojne, którym zarzucono działania przeciw ludności cywilnej i oddziałom "demokratycznym".
Kontekst: ten obraz był wyraźnie podporządkowany propagandzie. W rejonie Radomska rzeczywiście dochodziło do starć między Armią Ludową a NSZ, jednak ich źródłem była przede wszystkim rywalizacja o wpływy i wizję powojennej Polski. Dla środowisk komunistycznych kluczowe było pokazanie przeciwników jako wrogów narodu, co miało uzasadniać własne działania.
Styczeń 1945 – moment przejęcia miasta
Kulminacyjnym punktem relacji jest 19 stycznia 1945 roku. Oddziały Armii Ludowej przebywały wówczas w Lipowszczycach, gdy dotarła wiadomość o sforsowaniu Pilicy przez Armię Czerwoną i ucieczce Niemców. Grupa Burskiego wkroczyła do Radomska jeszcze przed nadejściem głównych sił sowieckich. Według relacji, w ciągu zaledwie dwóch godzin władzę w mieście przejęła Wojewódzka Rada Narodowa. Na murach pojawiły się plakaty ogłaszające, że to ona obejmuje rządy.
Kontekst: opis ten dobrze pokazuje mechanizm działania. Wraz z postępami Armii Czerwonej lokalne struktury tworzone przez PPR natychmiast przejmowały administrację i ogłaszały się jedyną legalną władzą. Był to element szerszej strategii podporządkowania kraju nowemu systemowi politycznemu.
"Nowe życie"
Wspomnienia kończą się symbolicznym zdaniem: "I zaczęło się nowe życie". W języku komunistycznym oznaczało to nadejście "władzy ludowej" i początek głębokich zmian społecznych oraz politycznych. Dla mieszkańców Radomska był to przede wszystkim koniec niemieckiej okupacji. Jednocześnie zaczynał się okres powojennych przemian, w którym wcześniejsze konflikty i podziały nie znikały, lecz przybierały nową formę.
Relacja z "Głosu Ludu" nie jest źródłem neutralnym. To tekst wpisany w narrację propagandową Polskiej Partii Robotniczej – podkreślający jej rolę i jednocześnie dyskredytujący przeciwników. Mimo to pozostaje cennym świadectwem: pokazuje sposób organizacji zaplecza politycznego, działania konspiracyjne oraz sam moment przejęcia miasta w styczniu 1945 roku.
Źródło:
